Dancing Queen was de doorbraak.  De buitenwacht begon zelfs te refereren aan de legendarische Wall Of Sound van Phil Spector.  Maar er was meer aan de hand met de ABBA-sound.  Spector viel op door z'n dominante bovenste bas-regionen en de alom (zowel hoog en laag) aanwezige vocalen.  De formule was perfect: de klankkleur sloot naadloos aan bij de muzieksoort van groepen als The Crystals en The Ronettes.  De ABBA-technici bleken in staat om die Spector-sound te combineren met de nieuwe mix-technieken en moderne verworvenheden als de Polymoog.  Dancing Queen is waarschijnlijk het beste voorbeeld van een mix met mogelijkheden: ondanks de aanwezigheid van moogs, akoestische instrumenten, solo en chorale vocalen kent de song één consequente klankkleur.  De volgende grote verandering trad in met het in gebruik nemen van de dure Polar Studio, een verbouwde bioscoop.  Het pand werd met het inmiddels van ABBA bekende motto 'niets is te goed, niets is te duur' uitgerust.  In de periode '76-'78 veranderde er geluidstechnisch niet veel, maar Polar én het Saturday Night -, Bee Gees-en Travolta-syndroom leidde tot Summernight City, een nogal bekritiseerde disco-single.  De Polar-sound klink definitief door in de met name voor de Amerikaanse markt gesneden single 'Chiquitita, hoewel nog niet alle sporen in die studio zijn opgenomen.  Voulez-Vous wordt de eerste volledige Polar-langspeelplaat.  Het is de natte droom van iedere muzikant om een eigen studio te bezitten; fultime met de knoppen klooien, niet gehinderd door kostenoverwegingen: het lijkt een sprookje.

Michael Tretow, sinds jaren verantwoordelijk engineer bij ABBA-opnamen, legt uit dat de groep de ongelimiteerde mogelijkheden daadwerkelijk benut.  Het basisprincipe van de groep lijkt op dat van J.J. Cale: het merendeel van de songs wordt in diverse stijlen, tempo's en maatsoorten opgenomen, waarna de beste versies worden gekozen.  Het is een arbeidsintensieve werkwijze die de engineer wél in staat stelt de 'perfecte mix' te ontwikkelen.
Tretow: 'Iedere vocaliste krijgt tientallen keren de kans om de hoge C te halen, maar wie heeft er ooit gehoord an een technicus die 40 keer mag proberen z'n limiters perfect in te stellen?'  Hij geeft toe in een begenadigde positie te verkeren.  De opnametechnische foefjes van ABBA verschillen niet wezenlijk van anderen; ze worden wel consequenter geperfectioneerd.  Tretow licht in het kort de werkwijze toe, opgeplitst over de belangrijkste instrumenten.

DRUMS, GITAAR
Tretow prefereert de 'droogte' van het drumhok boven de klankvrijheid van de open studio.  De tom-toms worden opgenomen met de AKG 414's, de bass drum met RE 20's, de snare drum met CK L's, en de 'overal kitt', de ambiance mics, mep, zoals hij het zelf zegt: 'whatever.'
Het voortdurend proberen van weer nieuwe microfoons heeft hem geen windeieren gelegd, zegt hij.  Ja, hij heeft makkelijk lullen...  De gitaarpartijen worden praktisch altijd opgenomen in een aparte ruimte.  'A really loud sound should fill the room', aldus Tretow, en aangezien het hoogfrequent geluid betreft, kan dat een kleine ruimte zijn.  U 47-microfoons zijn het meest geschikt voor de directe opname, en voor de ambiance voldoet iedere goede condensatormicrofoon.  De goede luisteraar weet dat de ABBA-leadgitaren qua klank absoluut niet te herleiden zijn op het gebruikte instrument, wat een gevolg is van de ingrijpende equalisation die erop wordt toegepast.

PIANO, SYNTHESIZER
De al eerder genoemde AKG 414's worden ook gebruikt voor de 'grand piano', in dit geval drie stuks, waarbij de middelste door het stereo-patroon van de beide andere worden gemixed, via de MXR Flanger.  Het zou zonde zijn om hier Tretow niet letterlijk te citeren:  'Deze techniek maakt het voor de engineer in principe mogelijk om een vleugel van f 50.000,-  te laten klinken als een honky tonk-piano van drie meier.
Het is verbazingwekkend hoe je de techniek voor je kunt laten werken.  Als dat ook andersom ging, zou het verrekt nuttig kunnen zijn!'  De opname van de Polymoogs baart Tretow nogal eens zorgen.  Hij gebruikt de Dolby 361 unit om de gebrekkige signaal/ruisverhouding van dit instrument te compenseren, en combineert 'line output', dus directe opnamen met 'ambience, dus weergegeven opnamen, om een zo evenwichtig mogelijk resultaat te krijgen.  Hier valt wellicht iets af te kijken voor de aspirant-technici; zleden worden van Polymoog partijen ambiance-opnamen gemaakt, omdat dan de gelijkenis met het nagebootste instrument teveel zou verdwijnen.  Toch werden voor de song Arrival uitsluitend ambiance-opnamen van de Polymoog gemaakt!.

VOCALS, OVERDUBS
Veel songs die op de plaat verschijnen, zijn vocale knipwerkjes.  Uit tientallen takes worden de goed gelukte regeltjes of zelfs woorden gekozen en aan elkaar geplakt.  Weinig groepen zullen zich meer takes permitteren dan ABBA, maar desondanks blijft het verantwoordelijke duo Björn en Benny een grote voorkeur houden voor een ineens gelukt couplet, de mogelijke minieme onvolkomenheden daarin graag vergetend in het belang van een grotere coherentie.  In dat licht is het ook duidelijk, dat Frida en Agnetha altijd gelijktijdig hun partijen inzingen.  Deel van het succes van ABBA is de uiterst gelukkige vermenging van hun beider stemmen, die qua klank zo op elkaar aansluiten dat het geheel meer is dan de som van de delen (den b.v. in dit verband aan Crosby, Stills & Nash, Simon & Garfunkel).
Ook op het gebied van de 'instrument overdubs' heeft Tretow een paar nuttige tips voor de engineer.  Akoestische gitaren worden onveranderlijk opgenomen met AKG U87 mics, op de harde ondergrond, en C34 mics op enige afstand.  Penetrant-luide, hoogfrequente instrumenten als klokkenspel, trompet e.d. worden opgenomen met de in principe ouderwetse RCA DX66, van het Ribbon-type.  Omdat het praktisch standaard is, alsdus Tretow, dat de engineer bij de 'fill in' van de song één van z'n tracks moet opgeven, gewoonlijk een niet onmisbare drumtrack, neem hij consequent de hi-hat op een aparte track op.  De hi-hat wordt zó voldoende door de ambiance-mics opgepikt, dat de track volledig overbodig is, maar wanneer je hem afstaat maakt dat zo'n onzelfzuchtige indruk op de producer dat de samenwerking er enorm bij wint, volgens de gepokt- en gemazelde Tretow.

MIXEN, SNIJDEN, KLAAR
De mixdown-sessie bij ABBA speelt zich volgens Tretow onveranderlijk af naar een vast scenario.  de verantwoordelijke engineer (hij dus) stelt een basic mix vast, die beoordeeld wordt door de 'boys' (Björn en Benny) in de opnameruimte.  Na enige tijd komen deze beiden de controlekamer binnen onder de uitroep: Fantastisch, dat nemen we', waarna ze alles geleidelijk beginnen te veranderen.  Vóór Polar deed Tretow zijn werk in de Metronome Studio, op een Neve 24/8 console, ook al weer de droom van menig muzikant.  In Polar moet hij het doen met een gemodificeerde Harrison Console, waarmee hij naar zijn zeggen bijna even tevreden is.  Superieur in de Polar Studio's zijn echter de limiters, twee stuks Universal Audio Valve LN 176, die Tretow gebruikt voor alle ritme-instrumenten, en waarvan hij de kwaliteit beschouwt als een belangrijk onderdeel van de ABBA-sound.  Dat is niet verwonderlijk, want hoe beter, dus ongemerkter, de limitting, hoe opener en helderder de plaat klinkt.  Het snijproces houdt Tretow in eigen hand.  Het gebruikte snijsysteem, de Westrex 3D 11A met Westrex versterkers biedt volgens hem de beste mogelijkheden om gemaakte fouten nog te herstellen.  En de oorzaak van die fouten?  Tretow: 'Luister eens naar het verschil tussen een mix die je hebt gemaakt in het midden van de nacht, doodmoe en na twintig uur geluid, geluid, geluid en een mix die je hebt gemaakt na een volle nacht slaap.  Dat scheelt zo'n 15 db aan hoog....

BEWIJZEN
Wie wil weten wat Michael Tretow in z'n mars heeft, kan in praktisch iedere goede hi-fi-zaak terecht.  Het meest gangbare Phillips-demonstratieplaatje voor de Compact Disc bevat het nummer One Of Us van ABBA, één of twee hits geleden.  Laat een gereputeerde set luidsprekers aansluiten, draai de volumeknop onbezorgd omhoog, zit, en raak, met mij, zeer geïmponeerd...
 
Bert van Manen - Oor Magazine, 26 februari 1983

 

Enter your search terms Submit search form   Web www.ABBAannual.com