Michael Tretow

In de studio

Hoewel de meeste liedjes door Björn en Benny in een klein optrekje achter hun zomerhuis gecomponeerd worden gedurende hun verblijf op het zogenaamde ABBA-eiland, wordt het echte werk in de studio's verricht. Onnoemelijk veel uren van hard werken met enkele uitgezochte musici en technicus Michael B. Tretow gaan aan elke opname vooraf. Er zullen weinig artiesten zijn die zoveel tijd in een studio doorbrengen als Björn en Benny. Het afhuren van een volledig uitgeruste studio is een dure aangelegenheid. Manager Stig Anderson schat de produktiekosten van het laatste ABBA-album op een kwart miljoen. Dat is zeker vijfmaal zo veel als een normale Zweedse groep aan opnamen uitgeeft. Als leden van de populairste popgroep ter wereld kunnen zij zich veroorloven zoveel tijd in de studio door te brengen.

Tenminste, daar lijkt het op, maar in werkelijkheid is dat niet zo. Als zijn tot in de kleine uurtjes in de Metronoom Studio's in Stockholm doorwerken, is dat echt geen luxe. Michael Tretow: ,,Dat hebben Björn en Benny vanaf het prille begin gedaan. Ze blijven doorgaan tot zijn helemaal tevreden zijn. Nooit geven zij het op en zij zijn waarschijnlijk de enigen in Zweden die zo te werk gaan. Het is een soort perfectionisme, een kwestie van het alleen maar goed willen doen. Ze vallen niet over een verkeerde noot of een ritmische verandering. Ze willen een plaat produceren die fantastisch klinkt". Micheal B. Tretow, meestal Mike genoemd, is naast Stig Anderson misschien wel de belangrijkste persoon achter het fenomeen ABBA. Hij speelt een buitengewoon grote rol bij het tot stand komen van hun speciale sound, een sound die door anderen exotisch wordt genoemd.

Mike, 32 jaar oud, heeft vanaf de eerste ABBA-plaat achter de knoppen gezeten. Ook daarvóór nog zat hij als geluidstechnicus in de veelgebruikte Metronoom Studio's bij de opnamen van de platen van Agnetha en Frida. Zelfs heeft hij nog gewerkt voor de Hootenanny Singers, maar aan het werk van de Hep Stars heeft hij geen deel gehad. Hij heeft Benny pas leren kennen toen deze ging samenwerken met Björn. Mike is gediplomeerd electriciën, maar heeft dat beroep nooit uitgeoefend. Al meteen na zijn opleiding kreeg hij de kans in de Metronoom Studio's te gaan werken. Hij werd daar vlug aangenomen. Zelf had hij al vijf opnamen op zijn naam staan, waarvan zowel de tekst als de muziek door hem zelf geschreven is. ,,Ze waren ontzettend slecht," zegt Mike. ,,Als ik ze nu hoor, moet ik erom lachen." Mike werkt nu zeven jaar bij de Metronoom Studio's. Hij heeft het vak van onder af geleerd onder leiding van de oprichter van de studio's Rune Persson. ,,het waren zware, maar vruchtbare jaren. Ik werkte keihard en als we het druk hadden, maakten we per dag een single." Na twee jaar in de Glenmark Studio's doorgebracht te hebben, begon Mike in april 1976 als free-lancer te werken. Hij produceert thans verschillende Polar-artiesten. Op het ogenblik is Mikes belangrijkste functie die van hoofdgeluidstechnicus bij ABBA. Elk half jaar besteedt hij twee dagen per week aan de groep.

,,Björn en Benny zijn absoluut hun eigen producers. ZIj hebben vanaf het begin professioneel gewerkt. Dat is waarschijnlijk een van de redenen waarom wij zo goed met elkaar kunnen opschieten. Zij zijn de twee mensen in het vak die ik het meest bewonder. Ze hebben bijna altijd gelijk. Vaak heb ik gezegd dat dit of dat niet mogelijk was, maar zij bleken op het laatst altijd gelijk te hebben. Behalve dat, hebben zij de durf bepaalde dingen uit te proberen. Het gebeurt vaak dat ik een of ander voorstel voor een gekke sound doe. Dan is het meestal zo dat zij dat eerst niet durven te gebruiken, omdat zij het nog nooit eerder hebben gehoord. Maar enkele maanden later komt het dan toch voor op platen bestemd voor de Amerikaanse markt en dan wil ineens iedereen dat gebruiken. Björn en Benny zorgen er altijd voor een stap voor te blijven, dat maakt de samenwerking zo prettig."

Als Björn en Benny met iets nieuws de studio binnenkomen, is alleen de melodie nog maar klaar. Björn speelt het op de gitaar en zingt daar een geïmproviseerde tekst bij. ,,We hechten bijzonder veel waarde aan een goede melodie," verklaart Björn.,,Wij behoren tot de weinigen die er veel moeite voor over hebben een goede melodie te brengen. De mensen in het buitenland vinden dat daarin onze kracht ligt. Als we op ons eiland aan het componeren zijn, hebben we alleen de beschikking over Benny's piano en mijn gitaar, maar dat is eigenlijk al meer dan genoeg. Een goede melodie klinkt ook goed op alleen maar een piano en en gitaar. Met een sterke melodie kun je beter en gemakkelijker werken. Pas als je de melodie hoort, krijgt je er enig idee van hoe je die op de plaat wilt zetten: als rock, reggae, of misschien zelfd als wals!
,,Natuurlijk zouden we al onze liedjes hetzelfde kunnen maken, maar dat vinden wij niet interessant. Onze ingebouwde muzikale nieuwsgierigheid dwingt ons ertoe veel soorten muziek uit te proberen. Daarom zeggen wij ook nooit: we gaan zo'n bepaald soort lied schrijven."

,,Björn en Benny zijn erg voorzichtig en nauwkeurig als zij een lied op papier zetten." zegt Mike. ,,Zo hebben ze altijd al gewerkt. Vanaf de eerste plaat die ze maakten huldigden zij de filosofie dat iedere song een hit moet kunnen worden. Materiaal als opvulling wordt door hen niet gebruikt. Het was de eerste keer in mijn loopbaan dat in de Zweedse platenwereld zo iets voorkwam.''
In de studio hebben Björn en Benny nooit meer dan drie musici tegelijk nodig. Degenen die altijd gevraagd worden te spelen zijn: Janne Schaffer op basgitaal en Ola Bunkert of Roger Palms op drums. ,,Deze jongens zijn ontzettend goed: even goed als Amerikaanse of Engelse studio-musici," zegt Mike. Björn en Benny zijn het daar mee eens. Een van de redenen waarom ABBA haar platen in eigen land blijft opnemen, in plaats van in een of andere grote buitenlandse studio, is dan ook dat zij zo goed met hun huisorkest kan opschieten. De groep werkt er op haar gemak en wordt niet opgejaagd. ,,In een studio moet een ontspannen sfeer hangen." vindt Björn. ,,Als je onder druk werkt loop je de kans de song niet zo te krijgen als je het hebben wilt. De musici in Amerika zijn eraan gewend in een snel tempo te werken. Ze zouden zeker gauw genoeg van ons hebben."

,,Het ergste dat je in een studio kan overkomen, heeft Bengt Bernhag me eens verteld, is dat paniekgevoelens je parten gaan spelen. Dat kan gebeuren als je al een tijd met iets bezig bent en je nog niets hebt bereikt. Dan wordt het een kwestie van doorzetten en niet opgeven. Als iets niet gaat zoals wij willen, laten we het er niet bij zitten. We blijven werken tot het beter klinkt." ,,Iets is nooit kant en klaar als ze de studio binnenkomen." zegt Mike. ,,Lange studio-uren gaan er aan een ABBA-opname vooraf. Alles wordt uitgeprobeerd. Benny en Björn werken van tevoren allerlei stijlen uit. Soms beginnen ze een lied als skiffle, gaan over op de Fats Domino-toer en ze einidigen dan met rock' n roll. Het kan lang duren voor ze de stijl vinden die bij het liedje past." Björn en Benny vormen samen met Mike en de sessie-muzikanten een hecht team in de studio. Iedereen draagt bij tot het uiteindelijke resultaat. ,,Het is een soort brainstorming," zegt Mike, ,,Iedereen komt met ideeën. Soms worden er enkele van mij gebruikt!!"

Mike zag zijn vindingrijkheid beloond met tenminste één belangrijk ingrediënt van de ABBA-sound. ,,De eerste keer dat we het gebruikten heb ik ze voor de gek gehouden," lacht hij. ,,We hadden net een nieuwe snelheidsregelaar geïnstalleerd bij Metronoom. Op een avond zat ik in m'n eentje te werken en ontdekte dat wanneer ik hetzelfde instrument twee keer afspeelde en de snelheid van de bandrecorders veranderde, het instrument een enorm geluid produceerde. Op de avond voorafgaande aan de dat we Ring Ring op zouden nemen, zaten we bij mij thuis te praten over Phil Spector en zijn werkwijze. Ik had gelezen hoe hij de drums vijfmaal op band zetten, om zodoende een bepaalde sound te verkrijgen en ABBA vond dat ook zij zo iets wel kon doen. We hadden al een instrumentaal gedeelte opgenomen en daar kwam nu nog een deel overheen. Ik had stiekem de snelheid van de band veranderd. Het was een riskante onderneming, gezien de hoge kosten voor de studio en muzikanten als het zou mislukken. Maar het liep goed af en zo ontstond die speciale ABBA-sound. Op één of andere manier was gen andere producer daar nog achter gekomen. Tenminste, voor zover ik weet heb ik het alleen maar op ABBA-platen gehoord. Het maakt nu deel uit van mijn stijl als geluidstechnicus."
Dat de platen waarschijnlijk net zo goed verkocht zouden zijn zonder die sound, is een andere zaak.

Tijdens de eerste gedeelten van een opnamen, als de liedjes nog gestalte moeten krijgen en het instrumentale deel nog moet worden uitgewerkt, zijn Agnetha en Frida zelden in de studio te vinden. Ze vertrouwen volledig op Björn en Benny's kunnen en voelen zich niet buitengesloten. ,,Bovendien nemen Björn en Benny de opgenomen muziek mee naar huis, zodat wij het af kunnen luisteren en zodoende suggesties kunnen doen of commentaar leveren." zegt Frida. ,,Als we eenmaal samen rond de piano zijn gaan staan om onze stemmen uit te proberen, komen er vaak dingen naar boven die we in het achtergrondkoor kunnen gebruiken. Ook op andere manieren dragen we bij. Neem nu bijvoorbeeld Hasta Mañana. We kwamen er al gauw achtrer dat geen van ons het liedje kon zingen en na een tijdje hadden wij de moed al zo'n beetje opgegeven. Toen ik een keer alleen in de studio was en er een beetje mee zat te rommeren ontdekte ik dat ik het kon zingen op de manier van Connie Francis. Dus zon ik het op een zeer gevoelige manier en toen lukte het."

Tegelijk met het tot stand komen het het instrumentale gedeelte, begint Stig met het schrijven van de tekst. Hij is degene die de titels bedenkt, dat is een belangrijk punt. Een goede titel komt een melodie alleen maar ten goede. Ook maakt hij basisteksten, die dan later door Björn verder worden uitgewerkt. ,,Het is een hopeloze zaak als je geen goede teksten hebt," zegt Frida. ,,Die moeten op de één of andere manier bij de muziek passen. Als een liedje niet lekker klinkt, moet je iets aan de tekst veranderen. Wat dat betreft hebben wij het laatste woord."

Eerst was het zo, dat Agnetha en Frida de vocalen pas vastlegden als de muziek al klaar was, maar van die volgorde is men nu afgeweken. ,,Vaak pakte het verkeerd uit als de meisjes de vocalen het laatst deden." zegt Mike. ,,Veel dingen kwamen er daardoor niet uit. Was er bijvoorbeeld een lekker stukje op de achtergrond, dan bleek later dat het helemaal niet bij de vocalen paste. Op de laaste elpee hebben we de meisjes laten zingen voordat de muziek compleet was, zodat we bepaalde dingen daar in konden passen waar ze het beste klonken.

Het zingen van de meisjes is ook erg belangrijk. Niemand in Zweden zingt met zo'n overgave als zij doen. De zang op veel Zweedse platen klinkt erg leeg. Frida en Agnetha geven zich altijd helemaal." ,,Benny's pianospel is ook van belang." gaat Tretow verder. ,,Hij speelt op de ABBA-platen altijd piano. Onder de popmusici is hij werkelijk een van de besten. Ik heb soms het idee dat de mensen niet weten hoe vreselijk goed hij is. Vraag Benny iets te spelen uit ,Het Zwanenmeer' en hij speelt het je zo voor. Als je hem dan vraagt waar hij dat heeft geleerd, dan zegt hij dat hij het op de radio heeft gehoord. Hoort hij iets goeds op de radio dan speelt hij het meteen na."

In de mix gaat de meeste tijd zitten. Vierentwintig sporen vol instrumentale en vocale klanken moeten worden gecombineerd, vermengd en uitgebalanceerd tot de mix die het publiek uiteindelijk op de plaat te horen krijgt. Björn, Benny en Mike werken samen aan het mengpaneel. ,,De mix is het moeilijkste gedeelte," vindt Mike. ,,We blijven met mixen doorgaan tot we tevreden zijn. ,Metronoom' is in het bezit van een fantastisch mengpaneel met een bijzondere klank. Dit bepaalt ook voor een groot deel de ABBA-sound. Het is een meesterlijke studio."

Björn, Benny en Mike zijn gelijke zielen, ze delen hetzelfde ideaal: muziek maken die mensen gelukkig maat. ,,ABBA maakt geen muziek met een boodschap," verklaart Mike. ,,Alleen maar muziek waar je je lekker bij voelt. Daar gaat het bij ons om. Het maakt je blij. Het moet je een kick geven..." ,,Het belangrijkste is dat de mensen iets voelen zals ze de muziek horen." voegt Björn eraan toe. ,,Niets is erger dan het horen van muziek, die dwars door je heen gaat, als we een boodschap over willen brengen."

Buiten Zweden vinden de mensen dat de muziek van ABBA exotisch aandoet. Björn verklaart dit als volt: ,,Als onze muziek voor Engelse oren wat buitenlands aandoet, is dat het geval van de opname in een Zweedse studio. met Zweedse muzikanten en van het feit dat de liedjes in een Zweedse omgeving werden gecomponeerd. Zoiets krijg je natuurlijk niets als je naar Alabama gaat en probeert het precies zo te laten klinken, als alles daar klinkt. Dat is waarschijnlijk een van de redenen dat onze muziek in het buitenland zo aanslaat. Vijf jaar geleden was het in Zweden nog niet mogelijk dergelijk platen op te nemen. Toen blijven we nog achter. Maar met de musici van vandaag de dag kan dat wel. Ze spelen anders dan de Amerikaanse musici, maar zeker zo goed. In Amerika klinkt het allemaal wat zwaarder en relaxter, hier spelen ze op een totaal andere manier. Vandaar misschien die exotische sound."

Tijdens de vele uren die samen in de studio wrden doorgebracht heeft Mike, Benny en Björn van heel dichtbij leren kennen. ,,Het zijn twee totaal verschillende persoonlijkheden. Ik veronderstel dat ze elkaar daarom zo goed aanvullen. Benny hoort tot het onverbetelijke soort dat nooit naar huis wil gaan. Zelfs al is het na middernacht en zijn we van 's morgens vraag af in de studio: hij wil doorgaan. Hij kan er niet genoeg van krijgen. Zijn hele wezen is een bron van muzikale ideeën, maar soms moet hij afgeremd worden. Björn is veel praktischer ingesteld. Zijn muzikaliteit ligt op een heel ander gebied van die van Benny. Hij is erg goed in akkoorden."

Mike maakte in het voorjaar van 1976 een eigen elpee Let's Boogie. Op technisch gebied is hij zijn tekst ver vooruit. Alle nummers die op de elpee staan heeft hij zelf geschreven. De teksten kwamen van een vriend, Thomas Minor. De muziek van de liedjes is die waarmee bieden waren opgegroeid, namelijk rock' n roll. Alle artiesten met wie Mike heeft samengewerkt zijn op deze elpee te horen. ,,Ik heb alles geprobeerd waartoe ik Benny en Björn niet kon overhalen het op hun platen te zetten. Misschien dat de geweldige sounds waarmee ik tevoorschijn ben gekomen op toekomstige ABBA-platen te horen zullen zijn."

Mike wordt door zijn werk volkomen in beslag genomen. Het is bij hem 24 uur per dag popmuziek wat de klok slaat. Hij leest alle boeken over popmuziek en speelt het bovendien nog klaar naar de meeste nieuwe platen te luisteren. Na een dag van hard werken luistert hij nog uren naar platen ,,om zijn oren uit te wassen". ,,Ik probeer bij te houden wat anderen doen. Wat ABBA doet is niet uniek, maar heeft meer te maken met een bepaalde trend. Ik moet wel naar nieuwe platen luisteren om te voorkomen dat ik een totaal andere sound gebruik dan alle anderen. Ik moet op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen. Het kan bijvoorbeeld ,in' zijn om de bas-drum te doen met veel ,treble' zodat je een klikkend geluid krijgt. Als de bas-drum op ABBA's plaat dan niet klikt, wordt er gezegd dat het slagwerk niet goed klinkt."

Mike wordt haast lyrisch als hij begint te vertellen hoe inspirerend het is met Benny en Björn samen te werken, die op hun beurt weer de aandacht erop vestigen hoe belangrijk Mike is voor ABBA. Benny zegt:,,Vanaf het eerste ogenblik dat ik hem ontmoette, voelde ik al meteen dat deze jongen hetzelfde dacht als wij. Mike doet een groot aantal opnamen, dus je vraagt je af waar hij de energie vandaan haalt. Toch speelt hij het klaar zijn enthousiame te bewaren voor hengeen wij doen. Mike is voor ons een bron van inspiratie. Hij is het zesde lid van ABBA."

Mike zelf zegt blij te zijn dat hij in staat is zich volledig met zijn hobby bezig te kunnen houden. ,,Dit is voor mij geen baan, maar meer een liefhebberij. Ik heb niet veel idealen. Voor mij is geluidstechnicus zijn gewoon het fijnste wat er bestaat. Na Ring Ring dacht ik dat het voorbij was. Ik heb ABBA gezegd, dat het niet beter kon. Later, toen het steeds beter werd heb ik gewoon geaccepteerd dan hun horizon grenzeloos is. Ik geloof ze nu onvoorwaardelijk."

Uit de Nederlandse vertaling van het boek "Het fenomeen ABBA" .